Cách để hiểu bản thân sâu hơn mà không cần năm tháng trị liệu tốn kém
Có bao giờ bạn cảm thấy mình là người hiểu rõ mọi thứ xung quanh, nhưng lại chẳng biết bản thân đang thực sự muốn gì?
Bạn biết mình đang mệt, nhưng không biết điều gì khiến mình kiệt sức. Bạn nhận ra mình dễ tổn thương, nhưng không hiểu tại sao một lời nói vô tình cũng có thể khiến mình suy nghĩ cả ngày. Bạn muốn thay đổi, nhưng mỗi lần bắt đầu lại quay về những thói quen và phản ứng quen thuộc.
Thế là bạn tiếp tục đọc sách, xem video tâm lý, tìm kiếm những bài trắc nghiệm tính cách hay cố gắng phân tích từng hành động của mình. Nhưng càng tìm hiểu, đôi khi bạn càng cảm thấy rối rắm.
Thực ra, hành trình hiểu bản thân không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá lớn lao. Bạn có thể từng bước khám phá thế giới bên trong thông qua việc quan sát cảm xúc, nhận diện suy nghĩ và thành thật với những trải nghiệm của chính mình.
Dưới đây là 6 cách bạn có thể thực hành ngay trong cuộc sống hằng ngày.
1. Quan sát cảm xúc thay vì vội vàng phán xét bản thân
Một trong những cách đơn giản nhất để hiểu bản thân là học cách nhận diện cảm xúc.
Nghe có vẻ dễ, nhưng thử nghĩ xem: Khi ai đó làm bạn thất vọng, bạn có thường nói với bản thân rằng mình đang tức giận? Hay thực chất, phía sau sự tức giận ấy còn có cảm giác bị bỏ rơi, không được tôn trọng hoặc không được công nhận?
Một cảm xúc đôi khi có thể che giấu nhiều tầng cảm xúc khác nhau. Nếu chỉ dừng lại ở việc gọi tên những trạng thái quen thuộc như vui, buồn, giận, lo lắng, bạn có thể bỏ lỡ những điều sâu xa hơn đang diễn ra bên trong.
Hãy thử dành vài phút mỗi ngày để tự hỏi:
Hôm nay mình đã trải qua những cảm xúc gì?
Khoảnh khắc nào khiến mình cảm thấy khó chịu nhất?
Điều gì đã xảy ra ngay trước khi cảm xúc ấy xuất hiện?
Nếu cảm xúc này có thể nói thành lời, nó đang muốn nhắn nhủ điều gì?
Bạn không cần tìm ra câu trả lời ngay lập tức. Chỉ cần tập quan sát mà không vội kết luận mình yếu đuối, nhạy cảm hay suy nghĩ quá nhiều.
Khi bắt đầu nhận diện được cảm xúc, bạn sẽ dần hiểu những điều gì đang tác động đến mình và nhu cầu nào bên trong chưa được đáp ứng.
2. Viết để nhìn thấy những suy nghĩ mình thường bỏ qua
Bạn có thể suy nghĩ rất nhiều trong đầu, nhưng suy nghĩ không phải lúc nào cũng giúp bạn hiểu rõ vấn đề.
Đôi khi, chúng chỉ xoay vòng quanh một câu chuyện cũ, một nỗi lo chưa được giải quyết hay những giả định mà bạn chưa từng kiểm chứng.
Đó là lý do viết chữa lành có thể trở thành một công cụ hữu ích trong hành trình khám phá bản thân.
Khi viết, bạn phải chuyển những suy nghĩ còn lộn xộn thành câu chữ cụ thể. Quá trình này giúp bạn nhìn thấy điều mình đang nghĩ, nhận ra những mâu thuẫn và kết nối các trải nghiệm tưởng chừng chẳng liên quan.
Bạn có thể bắt đầu với một bài tập đơn giản:
Bài tập 10 phút viết tự do
Chọn một khoảng thời gian yên tĩnh, đặt điện thoại sang một bên và viết liên tục trong 10 phút về những gì đang diễn ra trong đầu.
Đừng quá bận tâm đến ngữ pháp, câu chữ hay việc bài viết có logic hay không. Bạn cũng không cần cố gắng viết sao cho tích cực hoặc trưởng thành.
Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy thử những câu hỏi sau:
Điều gì đang khiến mình bận tâm nhất lúc này?
Có điều gì mình muốn nói nhưng vẫn luôn giữ trong lòng?
Mình đang cố gắng tỏ ra ổn trước ai?
Nếu không sợ bị đánh giá, mình sẽ thành thật thừa nhận điều gì?
Sau một thời gian, hãy đọc lại những gì mình đã viết. Bạn có thể nhận ra một số chủ đề, nỗi lo hoặc kiểu suy nghĩ xuất hiện lặp đi lặp lại.
Đó có thể là những manh mối quan trọng giúp bạn hiểu hơn về thế giới nội tâm của mình.
3. Nhận diện những khuôn mẫu hành vi lặp đi lặp lại
Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình luôn rơi vào những tình huống tương tự, dù đã nhiều lần hứa với bản thân sẽ thay đổi?
Chẳng hạn:
Luôn đồng ý giúp đỡ người khác dù bản thân đang quá tải.
Khó từ chối vì sợ khiến mọi người thất vọng.
Thường xuyên suy nghĩ quá nhiều về cách người khác nhìn nhận mình.
Có xu hướng rút lui mỗi khi xảy ra mâu thuẫn.
Luôn cảm thấy mình chưa đủ tốt, dù đã cố gắng rất nhiều.
Những hành vi này có thể không xuất hiện ngẫu nhiên. Chúng đôi khi được hình thành từ trải nghiệm, niềm tin và cách bạn học được để thích nghi với môi trường xung quanh.
Ví dụ, nếu từng lớn lên trong môi trường mà việc thể hiện cảm xúc thường bị xem nhẹ, bạn có thể dần hình thành thói quen giấu đi nhu cầu của mình để tránh xung đột.
Điều này không có nghĩa mọi hành vi hiện tại đều bắt nguồn từ tuổi thơ. Tuy nhiên, việc quan sát những khuôn mẫu lặp lại có thể giúp bạn hiểu tại sao mình thường phản ứng theo một cách nhất định.
Hãy thử ghi lại ba điều:
Tình huống: Chuyện gì thường khiến mình phản ứng như vậy?
Phản ứng: Mình thường nghĩ, cảm nhận và hành động ra sao?
Nhu cầu: Mình đang muốn bảo vệ hoặc tìm kiếm điều gì trong tình huống đó?
Thay vì chỉ cố gắng sửa một hành vi, bạn sẽ có cơ hội tìm hiểu điều gì đang thúc đẩy hành vi ấy.
4. Đặt câu hỏi về những niềm tin mà bạn luôn mặc định là đúng
Có những suy nghĩ đã tồn tại trong bạn lâu đến mức bạn không còn nhận ra mình đang tin vào chúng. Chẳng hạn:
Mình phải thành công thì mới có giá trị.
Mình không được phép làm người khác thất vọng.
Nếu bộc lộ cảm xúc, mọi người sẽ nghĩ mình yếu đuối.
Mình phải luôn mạnh mẽ và tự giải quyết mọi chuyện.
Được yêu thương đồng nghĩa với việc phải hy sinh.
Những niềm tin này có thể ảnh hưởng đến cách bạn lựa chọn công việc, xây dựng các mối quan hệ và đối xử với chính mình.
Đôi khi, điều khiến bạn mệt mỏi không chỉ nằm ở hoàn cảnh hiện tại, mà còn đến từ những tiêu chuẩn vô hình mà bạn đang dùng để đánh giá bản thân.
Hãy thử chọn một suy nghĩ thường xuyên xuất hiện và tự hỏi:
Mình bắt đầu tin vào điều này từ khi nào?
Có trải nghiệm nào khiến mình hình thành niềm tin ấy?
Niềm tin này đang giúp ích hay khiến mình bị giới hạn?
Nếu nhìn nhận vấn đề theo một cách khác, mình có thể nghĩ gì?
Bạn không cần phủ nhận tất cả những gì mình từng tin tưởng. Hãy cho bản thân cơ hội xem xét liệu những niềm tin cũ còn phù hợp với con người và cuộc sống hiện tại hay không.
5. Dành thời gian ở một mình để lắng nghe nhu cầu thật sự
Trong nhịp sống bận rộn, chúng ta thường dành rất nhiều thời gian để đáp ứng kỳ vọng của người khác. Bạn học tập vì gia đình mong muốn, làm việc vì áp lực tài chính, lựa chọn một mối quan hệ vì sợ cô đơn hoặc cố gắng đạt được một mục tiêu vì mọi người xung quanh đều đang làm như vậy.
Dần dần, bạn có thể không còn phân biệt được đâu là điều mình thực sự mong muốn và đâu là điều mình nghĩ mình nên mong muốn.
Để hiểu bản thân sâu hơn, hãy thử tạo những khoảng thời gian mà bạn không cần phải đáp ứng kỳ vọng của bất kỳ ai.
Đó có thể là một buổi đi dạo một mình, một buổi sáng không vội kiểm tra điện thoại, hay đơn giản là dành 15 phút ngồi yên và viết ra những điều đang xuất hiện trong tâm trí.
Bạn có thể tự hỏi:
Nếu không cần chứng minh điều gì với ai, mình muốn sống như thế nào?
Những hoạt động nào khiến mình cảm thấy có năng lượng?
Điều gì đang chiếm quá nhiều thời gian nhưng không mang lại ý nghĩa cho mình?
Mình đang thiếu điều gì trong cuộc sống hiện tại?
Hãy nhớ rằng nhu cầu của bạn có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Việc hiểu bản thân cũng cần được cập nhật theo những trải nghiệm mới, thay vì cố gắng đóng khung mình vào một hình mẫu cố định.
6. Biến sự thấu hiểu thành những thay đổi nhỏ trong đời sống
Hiểu bản thân sẽ có ý nghĩa hơn khi những điều bạn nhận ra dần được thể hiện trong cách bạn sống.
Bạn có thể nhận ra mình thường kiệt sức vì không biết từ chối. Nhưng nếu vẫn tiếp tục nhận mọi lời nhờ vả, cảm giác quá tải sẽ khó thay đổi.
Bạn có thể hiểu mình cần được nghỉ ngơi, nhưng nếu luôn cảm thấy tội lỗi mỗi khi không làm việc, bạn vẫn khó cho phép bản thân dừng lại.
Vì vậy, sau mỗi lần tự khám phá, hãy thử chọn một hành động nhỏ để thực hành.
Nếu nhận ra mình thường chiều lòng người khác, hãy thử từ chối một lời đề nghị mà bạn không đủ khả năng đáp ứng.
Nếu nhận ra mình thường kìm nén cảm xúc, hãy thử viết ra điều khiến bạn tổn thương.
Nếu nhận ra mình luôn tự chỉ trích, hãy thử nói với bản thân bằng cách dịu dàng hơn.
Nếu nhận ra mình đang quá tải, hãy chủ động dành thời gian nghỉ ngơi mà không cần chờ đến khi kiệt sức.
Bạn không cần thay đổi toàn bộ cuộc sống chỉ sau một lần nhận thức. Những thay đổi nhỏ, được thực hành đều đặn, có thể giúp bạn xây dựng mối quan hệ lành mạnh hơn với chính mình.
Có thể sau khi đọc đến đây, bạn sẽ nhận ra mình vẫn còn rất nhiều điều chưa hiểu về bản thân.
Đó là điều hoàn toàn bình thường. Bạn không cần phải phân tích mọi cảm xúc, tìm ra nguyên nhân của mọi tổn thương hay lập tức trở thành một phiên bản tốt hơn. Đôi khi, điều cần thiết chỉ là dừng lại một chút để nhận ra mình đang cảm thấy thế nào và điều gì đang thực sự diễn ra bên trong.
Viết nhật ký, quan sát cảm xúc và tự đặt câu hỏi là những phương pháp tự khám phá hữu ích. Tuy nhiên, nếu bạn đang trải qua đau khổ kéo dài, cảm xúc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hoặc gặp khó khăn trong việc tự xoay xở, sự đồng hành của chuyên gia tâm lý vẫn rất cần thiết. Những phương pháp tự thực hành không thay thế được hỗ trợ chuyên môn khi bạn cần.
Nếu bạn muốn bắt đầu hiểu mình từ những điều nhỏ nhất, hãy thử dành 10 phút mỗi ngày để viết. Bạn có thể học cách gọi tên cảm xúc, nhìn lại những trải nghiệm đã qua và từng bước khám phá những điều đang diễn ra bên trong mình thông qua các bài tập viết có định hướng.
Viết chữa lành mang đến các khoá học và tài nguyên có thể giúp đỡ bạn trong hành trình này. Bạn có thể xem thêm:
Bạn không cần phải biết chính xác mình đang tìm kiếm điều gì. Hãy bắt đầu bằng một câu hỏi, một trang giấy và sự tò mò dành cho chính mình.
Biết đâu, sau tất cả những năm tháng cố gắng hiểu thế giới xung quanh, điều bạn cần lúc này chỉ là dành một chút thời gian để lắng nghe người mà mình đã bỏ quên lâu nhất: chính mình.
Bình luận